Сенің смартфоның психикалық жағдайың туралы сен ойлағаннан да көп біледі. GPS-трек, қоңырау үлгілері, мәтін теру жылдамдығы, ұйқы уақыты — мұның бәрі жақындап келе жатқан дағдарыстың белгісі болуы мүмкін. Бұл салаға цифрлық фенотиптеу деп аталатын ғылым айналысады.

Цифрлық фенотиптеу дегеніміз не?

Бұл терминді АҚШ Ұлттық психикалық денсаулық институтының бұрынғы директоры Томас Инсел енгізді. Идея қарапайым: біз үнемі өзімізбен бірге алып жүретін смартфон мінез-құлық деректерінің үлкен көлемін жинайды. Егер осы деректерді дұрыс оқуды үйренсек, адамның психикалық жағдайының үздіксіз «портретін» алуға болады — дәрігерде үш айда бір рет тексерілгеннен әлдеқайда дәлірек.

Деректердің үш негізгі түрі бар: сенсорлық (GPS, акселерометр, белсенділік уақыты), дауыс пен сөйлеу сипаттамалары, сондай-ақ телефонмен қарым-қатынас үлгілері — адам қаншалықты жиі жазады, қандай жылдамдықпен тереді, экранға қанша уақыт қарайды.

Іс жүзінде бұл нені береді?

Шизофренияға шалдыққан 17 пациентпен жүргізілген пилоттық зерттеуде Гарвард ғалымдары рецидивке дейін бірнеше күн бұрын мобильділік үлгілерінде статистикалық маңызды ауытқуларды тапты. Басқаша айтқанда, смартфон жақындап келе жатқан дағдарысты адамның өзі немесе дәрігері сезгенге дейін байқаған.

Мониторинг үшін арнайы платформалар жасалды — мысалы, Beiwe (Гарвард медициналық мектебі). Ол GPS, акселерометрия, қоңырау журналдары мен дауыс үлгілерін жинайды, медициналық құпиялылық талаптарына толық сай келеді.

Дауыс — депрессия маркері

Депрессия дауысты өзгертеді: ол біркелкі болады, артикуляция баяулайды, сөздер арасындағы кідіріс өзгереді. Заманауи алгоритмдер бұл өзгерістерді талдай алады. Жүйелі шолу деректеріне сәйкес, дауыстық биомаркерлер депрессияны қалыпты жағдайдан 93%-ға дейін дәлдікпен ажыратуға мүмкіндік береді. Бір құрал — Kintsugi Voice — депрессия немесе мазасыздықты бос сөйлеудің небәрі 20 секундынан шамамен 80% дәлдікпен анықтайды.

Этика және шектеулер

Басты мәселе — құпиялылық. GPS-трек, қарым-қатынас үлгілері, ұйқы деректері — бұл өте сезімтал ақпарат. Зерттеушілер «динамикалық келісім» модельдерін жасауда — олар адамға кез келген сәтте қандай деректерімен бөлісуге дайын екенін таңдауға мүмкіндік береді.

Сонымен қатар, цифрлық фенотиптеу — бұл мониторинг құралы, диагностика емес екенін түсіну маңызды. Ол дәрігерге назар аудару керек кезді көрсете алады, бірақ клиникалық бағалауды алмастырмайды.

Цифрлық денсаулық технологиялары қарқынды дамуда, ал «Рядом» сияқты сервистер психикалық денсаулықты қолдау үшін дәлелді тәсілдерді қолданады. Цифрлық фенотиптеу зертханалардан күнделікті практикаға жол тартып жатқанда, когнитивті-мінез-құлықтық терапияға негізделген құралдар әркімге қолжетімді — тікелей смартфонда.